Gradska džamija u Velikoj Kladuši, čuvar tradicije i simbol grada

Odlukom Rijaseta Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini, 7. maj je proglašen Danom džamija, kada se simbolično obilježeva rušenja Ferhadije u Banjoj Luci, ali i ostalih 613 džamija, 218 mesdžida, 69 mekteba, četiri tekije, 37 turbeta i 405 drugih objekata u vlasništvu Islamske zajednice.

Općina Velika Kladuša obiluje velikim brojem džamija, a svakako jedan od simbola grada je upravo Gradska džamija. Izgrađena 1901. godine, nalazi se na glavnom gradskom trgu i predstavlja jedan od najljepših simbola grada. Gradska džamija u Velikoj Kladuši pripada tipu džamija pokrivenim četvorostrešnim krovom, sa otvorenim sofama pod zasebnim jednostrešnim krovom, i sa kamenom munarom. Džamija ima izduženu osnovu u pravcu sjeverozapad-jugoistok. Oko džamije se nalazi harem,  a uz jugozapadni zid objekta prizidana je kamena munara. Taj tip džamija je bio vrlo zastupljen u prvo vrijeme austrougarske uprave u Bosni i Hercegovini, kada su i u drugim krajevima Bosne i Hercegovine nastajali, po obliku, koncepciji prostora kao i po izboru materijala objekti sličnih karakteristika.

Munara je u osnovi osmougaona i u cjelini je izgrađena od klesanih blokova kamena krečnjaka, međusobno povezanih klamfama od gvožđa, zalivenih olovom. Horizontalne i vertikalne spojnice su jako naglašene, što je rezultat upotrebe cementa prilikom jedne od mnogih intervencija na objektu.

Fasada je u donjoj zoni obogaćena geometrijskim ornamentima, spiralnom dekoracijom širine 10 cm koja se proteže duž cijele fasade izuzev njenog ulaznog dijela sa trijemom i koja prati ritam prozorskih otvora. Taj ornament, kao i ostali dekorativni elementi džamije bojeni su tonom drugačijim od osnovne boje zida. U toku vođenja istražnog postupka za donošenje odluke o proglašenju dobra nacionalnim spomenikom,  na osnovu sonde urađene na fasadi, ustanovljeno je da su profilisani dijelovi na fasadi bili boje terracote, što u potpunosti odgovara manitru objekta nastalih u razdoblju kada je velikokladuška džamija građena.

Gradska džamija je podignuta 27. septembra 1901. godine. Čin otvorenja predstavljao je do tada najveće slavlje u ovom kraju. Nakon svečanosti održane su konjske, pješačke i koturaške trke, a svu sliku okitiše lijepe narodne igre. O ovom događaju nakon nekoliko mjeseci zakašnjenja pisao je i časopis „Nada“ u članku u kome je opisan sam čin otvaranja džamije kao i  spisak gostiju svečanosti. Aleksandar Ravlić u knjizi „Velika Kladuša kroz stoljeća“ navodi: „Džamija je sagrađena na jednom od najljepših mjesta u Kladuši, sred šetališta, od samog tesanca. Iznutra je veoma ukusno okićena arabeskama i surama. Sagrađena je pak prinosima krajišnika, a zauzimanjem bihaćkog okružnika i cazinskog predstojnika. Diže se pred Kladuškim gradom, a sučelice njojzi preko potoka Grabarske strši historijski hrvatski Cetin“.

Prema predajama stanovnika navodi se podatak da su tri godine specijalni majstori iz Primorja tesali kamen za ovu džamiju. Munara je podignuta od kamena kroz koji je provučeno željezo debljine 20 mm. Prilikom zidanja kamen je zalijevan olovom i zato ova džamija ima jednu od najčvršćih munara.